
OtiX راهی کوتاه برای دسترسی به رویای شما
جهت دریافت مشاوره از کارشناسان OtiX فقط یک تماس فاصله دارید
فرض کنید بر اساس متراژ و کیفیت موردنظر، بودجه ساخت ویلای خود را محاسبه کردهاید. هزینه فونداسیون، اسکلت، تأسیسات، دیوارچینی و نازککاری هم تقریباً مشخص شده است.
آیا این عدد همان سرمایهای است که تا روز تحویل ویلا نیاز دارید؟
الزاماً خیر.
در کنار هزینه مستقیم ساخت، مجموعهای از هزینههای جانبی ساخت ویلا وجود دارند که ممکن است در یک «قیمت متری» اولیه دیده نشده باشند؛ از طراحی، نقشهبرداری، مجوز و انشعابات گرفته تا تجهیز کارگاه، حمل مصالح، شرایط غیرمنتظره زمین، دوبارهکاری، تغییر نقشه، محوطهسازی و هزینه ناشی از تأخیر.
در بسیاری از مطالب موجود درباره قیمت ساخت نیز مجوز، حمل مصالح و محوطهسازی بهعنوان هزینههایی جدا از هزینه مستقیم اجرا مطرح شدهاند. بعضی برآوردهای جزئیتر حتی مواردی مانند کنتور، خدمات کارگاهی، نگهبانی و سایر هزینههای انشعابات را بهصورت ردیفهای جداگانه محاسبه میکنند.
بنابراین قبل از شروع پروژه بهتر است به جای یک عدد، یک بودجه چندبخشی داشته باشید.
با سپردن پروسه طراحی و ساخت ویلا به مجموعه OTIX ما از همان ابتدا تمامی هزینههای ساخت را از موارد اصلی تا گزینههای جانبی برای شما محاسبه خواهیم کرد و چارت ساخت را متناسب با بودجه شما پیش میبریم.
هزینههای پنهان یا جانبی ساخت ویلا مخارجی هستند که خارج از برآورد اولیه مصالح و دستمزد قرار میگیرند یا به دلیل شرایط خاص پروژه، تغییرات، تأخیر و موارد پیشبینینشده در طول اجرا ایجاد میشوند.
مهمترین آنها عبارتاند از:
اما همه این هزینهها یک ماهیت ندارند.
هر هزینهای که فراموش شده، «پیشبینینشده» نیست
برای مدیریت بهتر بودجه، هزینهها را بهتر است به سه گروه تقسیم کنیم.
مانند:
این موارد واقعاً غیرقابل پیشبینی نیستند؛ فقط ممکن است در نرخ اولیه «ساخت هر متر» لحاظ نشده باشند.
مانند:
این هزینهها با بررسی دقیقتر زمین قابل شناساییتر میشوند.
مانند:
این دسته معمولاً بیشترین ظرفیت را برای کنترل و کاهش هزینه دارد. تغییرات دیرهنگام طراحی، تأخیر و مدیریت نامناسب منابع از مواردی هستند که منابع فعال حوزه ساخت نیز در بحث هزینههای پنهان پروژهها بر آنها تأکید کردهاند.
یکی از اولین اشتباهها این است که مالک، بودجه ساختمان را مشخص کند اما هنوز محدودیتهای واقعی زمین را نداند.
پیش از طراحی باید مواردی مانند:
بررسی شوند.
در پروژههای شهری و روستایی، مرجع و فرایند دریافت مجوز نیز میتواند متفاوت باشد؛ برای مثال منابع اجرایی ساخت ویلا، شهرداری را برای محدودههای شهری و دهیاری و بنیاد مسکن را در فرایندهای مربوط به روستاها مطرح میکنند.
چرا این یک هزینه پنهان است؟
چون ممکن است کارفرما ابتدا ویلای ۲۵۰ متری تصور کند و بعد از بررسی ضوابط مشخص شود نقشه باید تغییر کند یا محدودیتهایی در اجرا وجود دارد.
در بعضی پروژهها کارفرما فقط سند و ابعاد تقریبی زمین را در اختیار طراح میگذارد.
اما برای جانمایی دقیق ساختمان ممکن است به نقشهبرداری نیاز باشد.
نقشهبرداری میتواند اطلاعاتی درباره:
در اختیار تیم طراحی قرار دهد.
فرایندهای اجرایی رایج ساخت ویلا نیز نقشهبرداری زمین را پیش از تهیه نقشههای اجرایی قرار میدهند.
در زمینهای شیبدار، اهمیت این مرحله بیشتر است؛ چون اختلاف ترازها میتواند مستقیماً روی حجم خاکبرداری، دیوار حائل، پله و نحوه استقرار ساختمان اثر بگذارد.
فونداسیون را نباید فقط بر اساس چیزی که در پروژه همسایه اجرا شده انتخاب کرد.
بسته به مشخصات و الزامات پروژه ممکن است مطالعات ژئوتکنیکی یا سایر بررسیهای فنی لازم باشند.
اهمیت این مرحله در این است که بعد از شروع گودبرداری ممکن است شرایطی دیده شود که در برآورد بسیار اولیه وجود نداشته است؛ برای مثال:
به همین دلیل بودجه فونداسیون بهتر است پس از شناخت شرایط واقعی زمین دقیقتر شود.
قیمت «ساخت ویلا» در بعضی پیشنهادها فقط اجرای فیزیکی پروژه است و طراحی جداگانه محاسبه میشود.
پکیج طراحی ممکن است شامل:
باشد.
منابع اجرایی نیز این خروجیها را بهعنوان مراحل یا خدمات مستقل پیش از اجرا معرفی میکنند.
بنابراین وقتی دو پیشنهاد ساخت را مقایسه میکنید، مشخص کنید آیا هزینه طراحی داخل قرارداد هست یا خارج از آن.
هزینه مجوز ساخت ویلا یک عدد ثابت برای تمام پروژهها نیست.
محل زمین، مرجع صدور مجوز، نوع و ابعاد پروژه و شرایط محلی روی هزینه و فرایند اثر میگذارند. منابع بازار نیز برای هزینه مجوز بازههای بسیار متفاوتی منتشر کردهاند که خود نشان میدهد نباید یک عدد اینترنتی را به همه پروژهها تعمیم داد.
بهتر است قبل از نهایی کردن بودجه، ردیف جداگانهای برای:
در نظر گرفته شود و رقم واقعی از مرجع مربوط به همان زمین استعلام شود.
پروسه دریافت مجوزها و اطلاعات مربوط به آنها اغلب پیچیده است. با مطالعه مقاله (مجوز ساخت ویلا؛ مراحل، مدارک و هزینه جواز ساخت) تمامی نکاتی که لازم است بدانید را به دست میآورید.
هزینههای پنهان شروع کارگاه
ساخت ساختمان فقط خرید بتن، میلگرد و بلوک نیست.
قبل از شروع عملیات باید محیطی ایجاد شود که امکان اجرای پروژه وجود داشته باشد.
بسته به پروژه، تجهیز کارگاه میتواند شامل:
باشد.
این موارد معمولاً در عکس نهایی ویلا دیده نمیشوند، اما برای اجرا هزینه دارند.
در پروژههایی که مصالح، ابزار و تجهیزات در محل باقی میمانند ممکن است نگهبانی یا خدمات کارگاهی لازم باشد.
این هزینه کوچک به نظر میرسد اما وقتی پروژه چندین ماه ادامه دارد، تبدیل به یک ردیف مالی مستقل میشود.
در برخی جداول جزئی منتشرشده برای اجرای ویلا، «نگهبانی و خدماتی» نیز جدا از هزینه اجرای آیتمهای اصلی ساختمان محاسبه شده است.
قبل از تکمیل انشعابات دائمی، عملیات ساختمانی همچنان به آب و برق نیاز دارد.
بتنریزی، برش، جوشکاری، ابزارهای برقی، روشنایی و بسیاری از فعالیتهای روزمره کارگاه به تأمین انرژی و آب وابستهاند.
روش تأمین آنها باید قبل از شروع کار مشخص شود.
شرکت پیمانکاری حرفهای میتواند هزینههای مربوط به کارگاه را به طور کامل مدیریت نموده و از بروز ضررهای مالی جلوگیری کند.
هزینههای مرتبط با خود زمین
در برآورد اولیه ممکن است فقط حجم تقریبی خاکبرداری لحاظ شده باشد.
اما بعد از شروع کار ممکن است:
در چنین شرایطی هزینه عملیات خاکی میتواند بیشتر شود.
خاکبرداری فقط هزینه بیل مکانیکی نیست.
اگر خاک باید از پروژه خارج شود، مواردی مانند:
نیز هزینه ایجاد میکنند.
همین موضوع در تخریب ساختمان قدیمی یا پاکسازی زمین نیز وجود دارد.
در زمین شیبدار ممکن است بخشی از بودجهای که در یک زمین مسطح وجود ندارد صرف:
شود.
بنابراین مقایسه قیمت ساخت دو ویلا فقط بر اساس مساحت بنا ممکن است گمراهکننده باشد.
این موضوع مخصوصاً در زمینهای دارای شیب یا مناطق پربارش اهمیت پیدا میکند.
اگر هدایت آب از ابتدا دیده نشود، ممکن است پس از اجرای محوطه و ساختمان مجبور به اصلاح مسیر آب، اجرای کانال یا باز کردن بخشهایی از کف شوید.
هزینه اصلی در این شرایط فقط اجرای زهکشی نیست؛ دوبارهکاری است.
هزینههای پنهان خرید و حمل مصالح
قیمت مصالح درب کارخانه یا انبار الزاماً قیمت مصالح در کارگاه نیست.
هزینه نهایی ممکن است شامل:
قیمت خرید + کرایه حمل + تخلیه + جابهجایی داخل کارگاه
باشد.
هزینه حمل بهطور مشخص یکی از هزینههای جانبی پرتکرار در صفحات فعلی رقباست و بسته به فاصله پروژه از تأمینکننده تغییر میکند.
این مسئله برای پروژههای:
اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کرایه کامیون آخر ماجرا نیست.
برخی مصالح برای تخلیه یا انتقال به محل مصرف نیاز به تجهیزات یا نیروی اضافه دارند.
برای مثال ممکن است در پروژه به:
نیاز باشد.
اگر این موارد در قرارداد مشخص نشده باشند، بهتدریج به هزینه پروژه اضافه میشوند.
در متره نمیتوان فرض کرد تمام مصالح خریداریشده بدون کوچکترین اتلاف وارد ساختمان میشوند.
برش، شکستگی، حمل، تغییر ابعاد و شرایط اجرا میتوانند پرت ایجاد کنند.
میزان قابل قبول پرت به نوع متریال و روش اجرا بستگی دارد؛ بنابراین باید در متره همان آیتم لحاظ شود، نه اینکه یک درصد ثابت برای تمام مصالح در نظر گرفته شود.
متریالی مثل سنگ اسلب، سرامیک خاص یا مصالح سفارشی اگر بدون برنامه خریداری شود، میتواند پرت مالی قابلتوجهی ایجاد کند.
خرید زودهنگام همیشه به معنای صرفهجویی نیست.
اگر مصالح بدون محل نگهداری مناسب خریداری شوند ممکن است:
بنابراین زمان خرید باید با برنامه اجرای پروژه هماهنگ شود.
هزینههای پنهان حین اجرای ویلا
این یکی از پرهزینهترین موارد قابل پیشگیری است.
فرض کنید بعد از اجرای دیوار مشخص شود کارفرما میخواهد:
این تغییر فقط «طراحی» نیست.
ممکن است هزینه آن شامل:
تخریب + حمل نخاله + اجرای مجدد + مصالح جدید + اصلاح تأسیسات + تأخیر
باشد.
منابع فعال در حوزه مدیریت هزینه ساختمان نیز تغییرات طراحی در مراحل پیشرفته پروژه را از عوامل اصلی ایجاد هزینههای اضافه معرفی میکنند.
به همین دلیل یک تصمیم معماری که روی کاغذ با چند دقیقه اصلاح انجام میشود، پس از اجرا میتواند بسیار پرهزینه باشد.
یکی دیگر از هزینههای پنهان مهم زمانی ایجاد میشود که معماری، سازه و تأسیسات با یکدیگر هماهنگ نشده باشند.
مثلاً:
نتیجه معمولاً تخریب قسمتی از کار و اجرای دوباره آن است.
یکی از ارزشهای نقشه اجرایی دقیق همین است که بخشی از تعارضها قبل از ورود به کارگاه حل شوند.
فرض کنید ۲۰۰ متر سرامیک سفارش داده میشود و بعد مشخص میشود:
برگشت، خرید مجدد، حمل دوباره و توقف کار همگی هزینه ایجاد میکنند.
بنابراین خرید باید از روی:
نقشه + متره + مشخصات فنی + برنامه اجرا
انجام شود.
نه بر اساس تخمین شفاهی کارگاه.
در طول ساخت ممکن است بر اساس نوع پروژه و الزامات اجرایی به آزمایشها و کنترلهایی برای مصالح یا عملیات نیاز باشد.
اگر این خدمات در بندهای قرارداد اصلی لحاظ نشده باشند، باید برای آنها ردیف بودجه در نظر گرفته شود.
حذف کنترل کیفیت برای کاهش هزینه نیز میتواند در صورت ایجاد خرابی یا دوبارهکاری، نتیجه معکوس داشته باشد.
هزینهای که کارفرما کمتر میبیند: تأخیر
یک ماه تأخیر فقط به معنی یک ماه دیرتر تحویل گرفتن ویلا نیست.
ممکن است باعث ادامه هزینههایی مانند:
شود.
همچنین خرید مصالحی که قرار بود زودتر انجام شود ممکن است به زمان دیگری منتقل شود.
تأخیر و افزایش مدت استفاده از نیروی انسانی یا تجهیزات نیز در منابع مدیریت هزینه ساخت از عوامل ایجاد هزینه اضافی شناخته میشوند.
مواردی مانند:
میتوانند برنامه پروژه را تغییر دهند.
بعضی از این موارد قابل کنترل نیستند؛ اما بسیاری از آنها با برنامهریزی بهتر قابل کاهشاند. برای اینکه بهینهترین عملکرد را در این زمینه داشته باشید از خدمات پیمان مدیریت برای ساخت استفاده کنید.
هزینههای پایان پروژه که زیاد فراموش میشوند
ساختمان ممکن است تمام شده باشد اما ویلا هنوز آماده استفاده نباشد.
فضای بیرونی میتواند شامل:
باشد.
محوطهسازی در بسیاری از برآوردهای بازار بهصورت آیتمی جدا از بنای اصلی مطرح میشود.
به همین علت کارفرمایی که تمام بودجه را صرف ساختمان کند ممکن است در انتهای پروژه برای تکمیل فضای بیرونی با کمبود نقدینگی روبهرو شود.
وجود یک مستطیل آبی در رندر به معنی لحاظ شدن هزینه کامل استخر در قیمت ساختمان نیست.
استخر میتواند نیازمند:
باشد.
بنابراین استخر بهتر است در برآورد پروژه یک آیتم مستقل داشته باشد.
آب، برق، گاز و سایر خدمات موردنیاز باید مطابق شرایط محل پروژه بررسی شوند.
هزینه و حتی امکان دسترسی به هر انشعاب وابسته به موقعیت ملک و ضوابط ارائهدهنده خدمت است.
در بعضی قراردادها اجرای ویلا نیز کنتور و سایر هزینههای انشعابات به شکل ردیفهای مجزا دیده میشوند.
پس از اتمام عملیات اصلی معمولاً هنوز کارهایی باقی میمانند:
این مرحله بهتر است از ابتدا در برنامه زمان و هزینه دیده شود.
برای آشنایی بیشتر با جزئیات محوطهسازی ویلا، مقاله (محوطه سازی ویلا؛ صفر تا صد طراحی و اجرای فضای بیرونی ویلا) را برای شما آماده کردهایم.
این تفکیک برای شفافیت مالی مهم است.
اگر کارفرما بعداً تصمیم بگیرد:
این افزایش قیمت لزوماً «هزینه پنهان ساخت» نیست.
این یک تغییر Scope یا ارتقای سطح پروژه است.
همینطور اگر پیمانکار در پیشنهاد خود صراحتاً نوشته باشد:
«محوطهسازی در مبلغ قرارداد نیست»
هزینه محوطه پنهان نیست؛ آیتم خارج از قرارداد است.
بنابراین سه عبارت را از هم جدا کنید:
هزینه جانبی: از ابتدا قابل پیشبینی است اما ممکن است جدا محاسبه شود.
هزینه پیشبینینشده: در اثر شرایطی که پیش از اجرا مشخص نبوده ایجاد میشود.
هزینه تغییرات: در اثر تغییر تصمیم یا سطح پروژه به وجود میآید.
این تفکیک هنگام مذاکره با پیمانکار بسیار مهم است.
به جای اینکه فقط سؤال کنید:
«ساخت ویلا متری چند؟»
از پیمانکار یک سطح قراردادی مشخص بخواهید.
برای هر بخش تعیین شود:
| آیتم | داخل قیمت؟ | خارج از قیمت؟ | نحوه محاسبه |
|---|---|---|---|
| طراحی معماری | ؟ | ؟ | — |
| طراحی سازه | ؟ | ؟ | — |
| مجوزها | ؟ | ؟ | — |
| تجهیز کارگاه | ؟ | ؟ | — |
| خاکبرداری | ؟ | ؟ | — |
| حمل خاک | ؟ | ؟ | — |
| فونداسیون | ؟ | ؟ | — |
| اسکلت | ؟ | ؟ | — |
| تأسیسات | ؟ | ؟ | — |
| نما | ؟ | ؟ | — |
| کابینت | ؟ | ؟ | — |
| انشعابات | ؟ | ؟ | — |
| محوطهسازی | ؟ | ؟ | — |
| استخر | ؟ | ؟ | — |
| نگهبانی | ؟ | ؟ | — |
| حمل مصالح | ؟ | ؟ | — |
| آیتم | داخل قیمت؟ |
خارج از قیمت؟ |
نحوه محاسبه |
|---|---|---|---|
| طراحی معماری | ؟ | ؟ | — |
| طراحی سازه | ؟ | ؟ | — |
| مجوزها | ؟ | ؟ | — |
| تجهیز کارگاه | ؟ | ؟ | — |
| خاکبرداری | ؟ | ؟ | — |
| حمل خاک | ؟ | ؟ | — |
| فونداسیون | ؟ | ؟ | — |
| اسکلت | ؟ | ؟ | — |
| تأسیسات | ؟ | ؟ | — |
| نما | ؟ | ؟ | — |
| کابینت | ؟ | ؟ | — |
| انشعابات | ؟ | ؟ | — |
| محوطهسازی | ؟ | ؟ | — |
| استخر | ؟ | ؟ | — |
| نگهبانی | ؟ | ؟ | — |
| حمل مصالح | ؟ | ؟ | — |
تا زمانی که این جدول تکمیل نشده، دو قیمت متری را نمیتوان با اطمینان مقایسه کرد.
به جای یک عدد، بودجه را در شش سبد قرار دهید.
شامل آیتمهایی مانند:
مانند:
مانند:
مانند:
مانند:
حتی بعد از متره نیز بهتر است یک ردیف مستقل برای ریسکها و شرایط غیرقابل پیشبینی پروژه داشته باشید.
میزان این ذخیره نباید یک درصد ثابت برای تمام پروژهها باشد.
هرچه:
باشد، عدم قطعیت بودجه نیز بیشتر است.
فرض کنید برآورد ساخت بنای اصلی یک ویلا ۸ میلیارد تومان است.
کارفرما ممکن است تصور کند سرمایه لازم همان ۸ میلیارد است.
اما اگر قرارداد فقط بنای اصلی را شامل شود، هنوز باید مواردی مثل:
بررسی شوند.
بنابراین فرمول صحیحتر این است:
بودجه کل پروژه = هزینه بنای اصلی + هزینههای قبل از اجرا + هزینههای جانبی کارگاه + شرایط زمین + محوطه و امکانات + ذخیره عدم قطعیت
این عدد با «قیمت هر متر ساختمان» یکی نیست.
اصلاح پلان روی نقشه معمولاً بسیار سادهتر از تخریب دیوار ساختهشده است.
قبل از شروع کار مواردی مانند:
تا حد ممکن هماهنگ شوند.
به جای عبارت:
«فکر کنم ۳۰۰ متر سنگ لازم داریم»
مقدار واقعی از نقشه استخراج شود.
این کار احتمال خرید اضافی یا سفارش ناقص را کاهش میدهد.
در قرارداد بنویسید چه چیزی:
محاسبه میشود.
شفافیت قرارداد و کنترل تغییرات از ابزارهای اصلی کاهش هزینههای غیرمنتظره پروژه هستند.
هر تغییر بهتر است قبل از اجرا از نظر:
بررسی شود.
در پروژهای که تغییرات شفاهی انجام میشوند، کنترل هزینه بسیار دشوارتر خواهد بود.
سه عدد را مرتب مقایسه کنید:
بودجه اولیه
هزینه انجامشده
هزینه پیشبینیشده تا پایان
مهمترین عدد فقط چیزی نیست که تاکنون خرج شده؛ باید بدانید برای تمام کردن پروژه هنوز چقدر سرمایه لازم است.
قبل از آغاز ساخت بررسی کنید:
هزینه ساخت ویلا فقط حاصل ضرب متراژ در قیمت هر متر نیست.
قیمت متری میتواند برای برآورد اولیه بنای اصلی مفید باشد، اما بودجه واقعی پروژه ممکن است شامل موارد دیگری مانند:
طراحی + مجوز + آمادهسازی زمین + تجهیز کارگاه + حمل + انشعابات + شرایط خاص زمین + محوطه + امکانات جانبی + تغییرات و ریسکهای اجرایی
باشد.
نکته مهم این است که بسیاری از این موارد واقعاً «غافلگیرکننده» نیستند.
اگر قبل از شروع پروژه:
بخش بزرگی از چیزی که معمولاً «هزینه پنهان» نامیده میشود، به هزینه قابل پیشبینی تبدیل خواهد شد.
اگر قصد ساخت ویلا دارید، بهتر است قبل از شروع اجرا فقط یک قیمت متری دریافت نکنید. برآورد پروژه باید مشخص کند چه خدمات و آیتمهایی داخل مبلغ قرار گرفتهاند و چه هزینههایی باید جداگانه تأمین شوند. در خدمات طراحی و ساخت ویلا، بررسی همزمان طراحی، اجرا و بودجه قبل از شروع پروژه میتواند تصویر بسیار واقعیتری از سرمایه موردنیاز ارائه دهد.

جهت دریافت مشاوره از کارشناسان OtiX فقط یک تماس فاصله دارید
1/ هزینههای جانبی ساخت ویلا شامل چه چیزهایی است؟
هزینههای طراحی، مجوز، نقشهبرداری، انشعابات، تجهیز کارگاه، حمل مصالح، ماشینآلات، نگهبانی، شرایط زمین، محوطهسازی و امکاناتی مانند استخر میتوانند خارج از هزینه مستقیم بنای اصلی قرار بگیرند.
2/ هزینههای جانبی ساخت ویلا چند درصد است؟
عدد ثابت و قابل تعمیمی وجود ندارد. سهم این هزینهها به شرایط زمین، جزئیات و سطح قرارداد، محل پروژه، میزان محوطهسازی و امکانات بستگی دارد. بهتر است هر آیتم جداگانه برآورد شود.
3/ آیا هزینه مجوز در قیمت متری ساخت ویلا محاسبه میشود؟
الزاماً خیر. هزینه و فرایند مجوز به محل و شرایط پروژه وابسته است و باید مشخص شود پیمانکار آن را داخل قیمت قرارداد لحاظ کرده یا کارفرما جداگانه پرداخت میکند.
4/ آیا هزینه انشعابات جزو هزینه ساخت است؟
بسته به قرارداد میتواند جداگانه باشد. برخی برآوردهای اجرایی بازار، کنتور و سایر هزینههای انشعابات را بهصورت ردیف مستقل محاسبه میکنند.
5/ آیا هزینه محوطهسازی داخل قیمت ساخت ویلاست؟
الزاماً خیر. فضای سبز، کفسازی، آبیاری، نورپردازی، پرگولا و سایر عناصر محوطه در بسیاری از پروژهها جدا از بنای اصلی برآورد میشوند.
6/ بزرگترین هزینه قابل پیشگیری در ساخت ویلا چیست؟
یک پاسخ واحد برای همه پروژهها وجود ندارد، اما تغییرات دیرهنگام، دوبارهکاری، تأخیر و خرید نامناسب مصالح از مهمترین هزینههایی هستند که با تکمیل طراحی و مدیریت بهتر پروژه میتوان آنها را کاهش داد.
7/ آیا استخر در قیمت هر متر ساخت ویلا محاسبه میشود؟
نباید این موضوع را فرض کرد. استخر دارای سازه، تأسیسات و تجهیزات مستقل است و بهتر است در پیشنهاد قیمت بهصورت یک آیتم مشخص تعریف شود.
8/ چگونه بفهمیم یک پیشنهاد قیمت واقعاً ارزانتر است؟
دو پیشنهاد را فقط بر اساس قیمت هر متر مقایسه نکنید. ابتدا مشخص کنید طراحی، مجوز، حمل، تجهیز کارگاه، تأسیسات، نما، کابینت، محوطه، استخر و سایر آیتمها در هر پیشنهاد داخل یا خارج از قیمت هستند.